Metody jakościowe

Metody jakościowe oceny ryzyka kredytowego obejmują obserwację przypadków i zjawisk trudnych do oszacowania. Podstawowe wady tych metod to brak procedury selekcji danych oraz duża subiektywność otrzymanych wyników.

System pięciu C stanowi tradycyjną metodę pomiaru jakości kredytu. Polega na analizie pięciu cech, zwanych pięcioma C kredytu (po angielsku brzmią: character, capacity, capital, collateral, conditions) i oznaczają po kolei:

• charakter - ocena skłonności kredytobiorcy do spłaty zobowiązania
• pojemność kredytowa - wyznaczana na podstawie oceny sytuacji finansowej firmy
• kapitał - maksymalna kwota kredytu, jaka może być przyznana odbiorcy na podstawie oceny jego wielkości i potencjalnych obrotów
• zabezpieczenie - ocena aktywów oferowanych jako zabezpieczenie kredytu
• warunki - ogólne warunki gospodarki, ale również warunki konkretnych regionów kraju, sektorów gospodarki, mogące mieć wpływ na zdolność terminowej spłaty zobowiązań.

Wady metod jakościowych to również brak procedury selekcji danych i duża subiektywność otrzymanych wyników.

Metody ilościowe

Metody ilościowe bazują na danych mierzalnych i mają najczęściej postać modelu wskaźnikowego, który prowadzi do ustalenia klas ryzyka. Ich zalety to m. in.: sformalizowana procedura oceny ryzyka i większy obiektywizm uzyskanych wyników, czy też możliwość ustalenia prawdopodobieństwa powstania należności nieściągalnych. Podstawową wadą metod ilościowych jest brak informacji jakościowych oraz fakt, że szacunek ryzyka można uzyskać jedynie dla krótkiego okresu.

Metody ilościowe najczęściej występują pod postacią modelu numerycznego (credit scoring model), który realizowany jest według następującej procedury:

• wybór zbioru zmiennych
• określenie parametrów modelu
• ustalenie klas ryzyka kredytowego
• obliczenie prawdopodobieństw powstania należności nieściągalnych.

Metody mieszane

Metody mieszane oceny ryzyka kredytowego uwzględniają zarówno dane mierzalne, jak i niemierzalne i dlatego pozwalają na całościowe podejście do oceny ryzyka kredytowego. W praktyce są stosowane najczęściej.

Wśród nich wyróżnia się:

• punktową metodę oceny ryzyka kredytowego
• modele scoringowe.

Metoda punktowa wykorzystuje analizę wskaźnikową sprawozdań finansowych potencjalnych kontrahentów. Dobór wskaźników podlega subiektywnej ocenie osoby przeprowadzającej analizę. Dane prezentowane w tabeli zestawia się następnie z wielkościami określonymi jako standard.

Wartości wskaźników są odpowiednio punktowane, a liczba punktów zależy od subiektywnej oceny ich wpływu na ryzyko kredytowe. Suma punktów, jaką uzyskał dany klient, decyduje o zakwalifikowaniu go do odpowiedniej klasy ryzyka kredytowego, a co za tym idzie przyznaniu lub nie kredytu kupieckiego. Jeżeli powzięta została pozytywna decyzja, liczba uzyskanych punktów determinuje warunki udzielenia kredytu.

Wadę metody punktowej stanowi przede wszystkim różny poziom wartości w różnych branżach, co uniemożliwia w praktyce opracowanie całościowego modelu ryzyka. Podobnie jak w metodach jakościowych problemem jest również subiektywizm punktacji.

Metoda scoringowa, zwana wielowymiarową analizą dyskryminacyjną (Multiple Discriminant Analysis MDA), wykorzystywana jest do przewidywania problemów finansowych, w tym ryzyka utraty zdolności kredytowej.

Polega ona na otrzymaniu syntetycznego wskaźnika na podstawie pojedynczych wskaźników. Uzyskujemy w ten sposób podział klientów na grupy o dużym i niewielkim ryzyku kredytowym. W tego typu klasyfikacjach występuje jednak także strefa pośrednia, zwana strefą ignorancji. O przynależności danego kredytobiorcy do danej grupy decyduje liczba punktów, wynikająca z posiadanych przez niego cech, przyjętych jako istotne.

Główną zaletą tej metody jest uzyskiwanie jakości kredytu w postaci jednej wartości numerycznej, a nie subiektywnego osądu różnych czynników.

Należy jednak zaznaczyć, że żaden model nie może być traktowany jako uniwersalny instrument prognostyczny. Postać modelu musi odpowiadać konkretnym warunkom gospodarczym, w jakich funkcjonują badane przedsiębiorstwa, stąd duża liczba nowych modeli i adaptacji już istniejących, również do warunków polskich.